Kanal İstanbul, Jeopolitik ve Güvenlik
Eşref Özdemir

Eşref Özdemir

Kanal İstanbul, Jeopolitik ve Güvenlik

28 Aralık 2019 - 00:18

KANAL İSTANBUL, JEOPOLİTİK VE GÜVENLİK
Kanal İstanbul projesi ülke gündemini meşgul ediyor. Ülkenin çözüm bekleyen pek çok sorunu varken kanal projesinin gündeme gelmesi ve tartışılması muhalefete göre gündemi değiştirmeye yönelik bir “manipülasyon” iktidara göre ise bir “stratejik kalkınma hamlesi”.
Elbette herkes her konuda yorum yapabilir ancak yapılan yorumların da “kahvehane sohbetinin” ötesinde olması gereklidir. Her projenin bir fizibilitesi olmalıdır. Hükümet kanadı ihaleyi yapacağız, kazmayı vuracağız diyor ama şu vakte kadar ortaya konulan tek fizibilite raporu ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) raporu oldu. Bu yüzden projenin henüz olgunlaşmadığını ve tartışmaya açık olduğunu görüyoruz. Çok tartışılır olmasının sebebi de bu olsa gerek. İşte bu sebeple; konunun uzmanlarına halkı aydınlatma sorumluluğu düşmektedir.
Bu yazıda Kanal İstanbul konusunu uzmanı olduğum jeopolitik ve güvenlik açılarından değerlendireceğim. Kanal İstanbul’un askeri açıdan bir güvenlik riski oluşturup oluşturmayacağı konusundaki kişisel düşüncelerimi başlıklar halinde sizlerle paylaşacağım.    
SAVUNMA HAREKÂTI
Askeri coğrafya açısından ada kıyılarının tamamını “dış bükey” arazi olarak değerlendirebiliriz. Adalar savunma açısından uygun araziler olarak değerlendirilir. Kanal İstanbul’un oluşturacağı bir adaya karşı yapılacak harekâtın da Kıbrıs’ta olduğu gibi Kara, Hava ve Deniz unsurlarının ortaklaşa icra edeceği müşterek bir harekât olması zorunludur. Müşterek harekât karmaşıktır, koordine gerektirir. Bu hususu bir savunma avantajı olarak görebiliriz. Ancak yaratılacak ada Kıbrıs gibi denizaşırı bir ada değildir. Kanal İstanbul’un adası Batı-Doğu mihverinde Trakya yönünden gelecek geniş kapsamlı bir taarruzi harekât için harp sahasının (theatre of operations) bütünlüğünü bozacak coğrafya özelliklerine sahip değildir.
Ada savunmaları; adanın dışarısıyla ilişki sağlayan hatların tamamının kesilip (muhasara) suyun ötesinden, anakaradan destek alamamaları halinde sıkıntılı olur. Eldeki verilere göre Kanal İstanbul’un suyun ötesi ile ilişkisini düşman 8+3 köprü, 11 isabetli füze ile kolaylıkla kesebilir. Bu ciddi bir risk unsurudur.
TAARRUZ HAREKÂTI
Mahdut yani kısıtlı geçiş imkânı olduğu için Batı’ya karşı yapılacak taarruzi harekât için kullanacağınız askeri birlikleri ada içerisinde konuşlandıramazsınız. Ama bir harp durumunda ada içerisinde savunma için sabit kuvvetler de bulundurmak zorundasınız. Anlamı şu; Batı istikametinde bir taarruz icra edilirse, harekatınız taarruzi de olsa, adada savunma için illa ki ilave kuvvet bulundurmalısınız. Adada bulunan kuvvetlerin ise taarruzu desteklemesi zordur. Bu durum harp prensiplerinden kuvvet tasarrufu prensibine aykırılık teşkil etmektedir.
STARTEJİK HEDEF
İstanbul batısında oluşacak ada yaklaşık 1600 kilometrekarelik bir alan oluşturacak ve 8 milyon nüfus barındıracaktır. Kilometrekareye 5000 kişi düşecektir. Büyüklüğüne göre neredeyse dünyada nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu alan dersek yanılmış olmayız. Burada yerleşecek nitelikli nüfusun yaratacağı katmadeğer Türkiye için hatırı sayılır bir tutarda olacaktır. Ada içerisinde pek çok sanayi tesisinin de olduğu bilinmektedir. Ülkenin zenginliğinin önemli bir kısmını barındıracak ve stratejik hedef olabilecek bir ada yaratmak jeopolitik anlamda risklidir. Böyle bir ada coğrafyasının bilinenlerden farklı bir jeopolitik anlayışla ve güvenlik konsepti ile yorumlanması gerekmektedir.
DOĞAL AFETLERDE MÜDAHALE
Doğal afetlerde askeri birlikler hem güvenlik sağlamak hem de arama kurtarma için aktif olarak kullanılmaktadır. Kanal İstanbul’un özellikle güney kısmı 1. derecede deprem bölgesidir. Adada konuşlu askeri birliklerin kendisi doğal afete maruz kalacağından ilk müdahalenin mutlaka ada dışındaki askeri birliklerden gelmesi gerekmektedir. Doğal afetlerde ilk 24 saat içerisinde müdahale önemlidir. Yine geçiş kısıtlı olduğundan ada dışından gelecek birliklerin ada içerisindeki doğal afet alanlarına ilk müdahalede geç kalabileceği değerlendirilmektedir. 
JEOPOLİTİK COĞRAFİ BÜTÜNLÜK
Benim kişisel değerlendirmemde ise Kanal İstanbul ile ortaya çıkabilecek asıl önemli risk coğrafya ile ilgilidir. Ben bu riski “coğrafyayı bozmak” olarak tanımlıyorum. Tarihsel süreçte; bin yıllar süren egemenlik mücadeleleri yaşanmıştır. Nihayetinde günümüzde pek çok ülkenin sınırlarının coğrafi bir bütünlüğe ulaşmıştır. Ülkelerin sınırları genellikle denizler, akarsular, sıradağlar, geçitler gibi doğal engellerle çevrilmiştir. Trakya’da bu doğal engel Yunanistan ve Bulgaristan sınırımızı oluşturan Meriç Nehri’dir. Kanal İstanbul ile Trakya bölgesinin coğrafi bütünlüğünü adeta kendi elimizle bozmaktayız. Meriç hattını geri çekip yeni bir doğal sınır yaratıyoruz. Meriç nehrini düşünün, Midye-Enez hattını düşünün, yani doğal sınır hattımızı yaklaşık 300 kilometre geri çekiyoruz. Bu husus elbette birilerinin iştahını kabartacaktır.
Güneyimizde Irak ve Suriye sınırlarımızda bu bütünlüğü Sykes-Picot’la kaybetmiştik. Hep birlikte yaşayarak görüyoruz ki doğal olmayan sınırlar 100 yıl sonra bile sorun yaratmaktadır. Kanal İstanbul Trakya’yı anakaradan ayırmakta, izole etmekte ve Türkiye’nin coğrafi bütünlüğünü bozmaktadır. Lozan’da sınırı Meriç nehrinin doğusuna çekmiş ve Batı Trakya ile coğrafi bütünlüğümüzü kaybettik, şimdi doğal sınırımızı daha da doğuya çekiyoruz. 100 yıl sonra Trakya’da demografik değişimler yaşanmayacağını kim garanti edebilir?
Kaldı ki Trakya’da büyük doğalgaz rezervi bulunduğu yıllardır söylenmektedir. Hâlihazırda Türkiye’de en verimli tarımın yapıldığı mümbit Trakya topraklarını İstanbul ve Anadolu anakarasından uzakta tutamayız. Burada ilginç bir hatırlatma yapacağım; 1913 yılında Balkan Harbinde Osmanlı Devleti yenilip Trakya’dan çekilince oradaki halk bölgenin Yunanlılara ve Bulgarlara bırakılmasına engel olmak maksadıyla Trakya Paşaeli Cumhuriyetini kurmuştu. İşgallerle bölgenin coğrafi bütünlüğü bozulunca bölgedeki yerli halk İstanbul ve Anadolu ile sosyolojik bütünlük içerisinde bir araya gelmeye çalışmıştır.
Özetleyecek olursak; Kanal İstanbul ile İstanbul’un batısında yaratılacak bir ada parçası jeopolitik ve güvenlik riskleri barındırmaktadır;

1. Yaratılacak adanın desteksiz bırakılması ve izole edilmesi çok kolaydır.
2. Savunma için adada ilave kuvvet gerektirir.
3. Adadaki birlikler taarruzi harekâtı kolaylıkla destekleyemez.
4. Stratejik hedef oluşturur, kaybı ya da zarar verilmesi halinde telafisi zor durumlar yaratır.
5. Doğal afet durumunda içerden kontrol edilemez duruma gelir, dış müdahale zordur.
6. Coğrafi bütünlüğü bozar, Trakya’yı anakaradan ayırır.
 

YORUMLAR

  • 7 Yorum
  • yakkus
    3 ay önce
    neden meriçi 300km geri çekiyoruz diyorsunuz da ikinci kademe savunma sınırı diyemiyorsunuz.zaten istanbul içinden kışlalar şehir dışına çıkartılıyor istanbul içinden ne savunmasından bahsediyorsunuz.savunma sınırdan başlar birde jeopolitik güvenlik uzmanı sıfatıyla yazıyorum diyorsunuzda bunu ideolojik siyasi görüşüm ile yazıyorum deseniz daha doğru olurdu.karşı çıkmanıza bir itirazım yok sizin görüşünüzdür ama kılıf aramayın çünkü mızrak çuvala sığmıyor.
  • Eşref Özdemir
    2 ay önce
    Savunma hattı için arazinin askeri bakışla dantel gibi işlenmesi lazım. Çatalca Çakmak hattı buna örnektir. Tüneller, makineli tüfek yuvaları, gözetleme yerleri halen durmaktadır. Konser sergi fuar yapacağım, teknokent kuracağım, marina olacak dediğin arazide neyi nasıl savunacaksın? Konuyu harp prensiplerinden hedef prensibi içerisinde değerlendirin. Bu yaratılacak adadan savunma hattı değil ancak hedef olur. Burada asıl vurgulanan coğrafi bütünlüğün bozulması ve stratejik hedef yaratılmasıdır. Stratejik öngörü günlük politik tartışmaların ötesindedir. Diplomalı, belgeli hem Strateji, hem de Uluslararası İlişkiler bilim uzmanı ve emekli bir TSK mensubu olarak görüşlerimi paylaşmam doğal hakkımdır. Bilimsel yeterliliği olmadığı halde TV de strateji uzmanı diye görüş bildirenlerle karıştırmayın onlar “bir yerin” değirmenine su taşıyor. Asıl oradaki mızrak çuvalı yırtıyor. Sıkılmadımız mı bu ezberci stratejistlerden? Farklı sesleri dinleyin lütfen. Teşekkürler
  • Eşref Özdemir
    2 ay önce
    Savunma hattı için arazinin askeri bakışla dantel gibi işlenmesi lazım. Çatalca Çakmak hattı buna örnektir. Tüneller, makineli tüfek yuvaları, gözetleme yerleri halen durmaktadır. Konser sergi fuar yapacağım, teknokent kuracağım, marina olacak dediğin arazide neyi nasıl savunacaksın? Konuyu harp prensiplerinden hedef prensibi içerisinde değerlendirin. Bu yaratılacak adadan savunma hattı değil ancak hedef olur. Burada asıl vurgulanan coğrafi bütünlüğün bozulması ve stratejik hedef yaratılmasıdır. Stratejik öngörü günlük politik tartışmaların ötesindedir. Diplomalı, belgeli hem Strateji, hem de Uluslararası İlişkiler bilim uzmanı ve emekli bir TSK mensubu olarak görüşlerimi paylaşmam doğal hakkımdır. Bilimsel yeterliliği olmadığı halde TV de strateji uzmanı diye görüş bildirenlerle karıştırmayın onlar “bir yerin” değirmenine su taşıyor. Asıl oradaki mızrak çuvalı yırtıyor. Sıkılmadımız mı bu ezberci stratejistlerden? Farklı sesleri dinleyin lütfen. Teşekkürler
  • Mehmet Sutaşır
    3 ay önce
    Kanalın ticari getirileri olduğu iddia edilse bile (ki yok), kendi elimiz ile, dünyanın binyıllardır süregelen savaşlarının tam merkezinde yer alan çok değerli bir ada yaratıyoruz. Bu adanın savunulması veya izole olduğu takdirde savunulmasının ne kadar zor olduğunu stratejistlerin çok daha fazla tartışması gerekiyor. Yazı ders niteliğinde, teşekkürler Eşref bey.
  • Maksim Alikoç
    3 ay önce
    Gayet haklı ve görüşüne katıldığım bir yazı. Elinize sağlık.
  • Erhan İpek
    3 ay önce
    Dinleyen kim ki? Tıpkı Nasrettin Hoca'nın leyleğin bacaklarını ve gagasını kesip te "Hah.. şimdi kuşa benzedi" demesi gibi. Kendi tabirleri ile "İstişare"ye bile gerek duymuyorlar. Kaleminize sağlık.
  • atilki
    3 ay önce
    Derli toplu güzel bir yazı olmuş. Evet konu oldu bittiye getirilmeden her yönüyle tartışılmalı karar öyle verilmeli.