Çalışma Saatleri ve İş Hayatında Yeni Dönem: Memurlar Dikkat!
Dünya genelinde yüz yıldan fazla bir süredir uygulanan 8 saatlik çalışma modeli, Türkiye'de İş Kanunu'na göre haftada 45 saat olarak belirlenmiştir. Ancak, memurların haftalık çalışma süresi 40 saatle sınırlıdır. Pandemi sonrası esnek çalışma modellerinin yaygınlaşması, çalışma saatlerinde azaltmaları gündeme getirmiştir.
İş Kanunu'na göre düzenlenen çalışma süreleri, teknolojik değişim ve verimlilik artışı gibi faktörlerle yeniden gözden geçirilmektedir. Meclis Araştırma Hizmetleri Başkanlığı'nın yaptığı çalışmada, tarihsel olarak çalışma saatlerinde bir azalma eğilimi olduğu belirtilmektedir.
Araştırmaya göre, uzun çalışma sürelerine engel olmak, iş gücünü korumak, halk sağlığını güvence altına almak ve ailelere daha fazla zaman sağlamak amacıyla çalışma sürelerinin düzenlenmesi hedeflenmektedir.
Yasal olarak haftada en fazla 45 saat çalışılabilirken, işveren ve işçi arasında anlaşma ile bu süre farklı şekillerde dağıtılabilir. Fazla mesai durumunda çalışanın ispat yükümlülüğü bulunmaktadır ve bu süre için 5 yıllık zaman aşımı geçerlidir. İşveren, çalışma süresini günlere göre farklı belirleyebilir, ancak haftalık çalışma süresi 2 aylık periyotlarla aşılamaz. Çalışanların ara dinlenmeleri genelde fazla mesai hesaplamalarına dahil edilmez. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, esnek çalışma modellerine uyumlu hale getirmek için mevzuat düzenlemeleri üzerinde çalışmaktadır. Dünya genelindeki çalışma saatlerine dair uygulamalara bakılarak, Türkiye'de benzer düzenlemelerin yapılması düşünülmektedir.
Meclis Araştırma Hizmetleri'nin raporunda, uluslararası örnekler incelenerek çalışma sürelerinin kısaltılmasıyla ilgili deneyimler paylaşılmıştır. Çalışma saatleri düzenlemelerinin ekonomik, sosyal ve teknik bir zorunluluk olduğu vurgulanmıştır. Ocak-kasım arasında en yüksek istihdam, İstanbul'da 227.053 kişiyle sağlandı. Bu şehri sırasıyla 86.119 kişiyle Ankara, 57.885 kişiyle Bursa, 57.846 kişiyle İzmir ve 36.703 kişiyle Adana takip etti. En düşük istihdamın olduğu iller ise sırasıyla Ardahan (362 kişi), Hakkari (456 kişi), Gümüşhane (704 kişi), Kars (829 kişi) ve Kilis (874 kişi) oldu. İşverenler tarafından kasımda 195.210 açık iş ilanı yapıldı. Ocak-kasım döneminde İŞKUR'a iletilen açık iş başvurusu sayısı ise 2.465.682 oldu. Açık iş başvurularının yüzde 98,8'i özel sektörden geldi. İmalat sektörü 1.056.081 ile en fazla başvuruda bulunan sektör oldu. İmalat sektörünü sırasıyla 315.910 ile toptan ve perakende ticaret, 302.935 ile idari ve destek hizmetleri, 225.623 ile konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri, 157.792 ile inşaat sektörleri takip etti.
Fazla mesai ücreti, çalışılan her saat için normal brüt ücretin yüzde 50 artırılmasıyla hesaplanır ve kıdem tazminatına dâhil edilir. Çalışanın onayı olmadan fazla çalışma yapılamaz ve bu süre yılda 270 saati geçemez. İŞKUR, istihdamın artırılması ve işsizlerin mesleki niteliklerinin geliştirilmesi amacıyla çalışmalarına devam etmektedir. 2023 Kasım itibarıyla işe yerleştirilen kişi sayısı 1 milyonu aşmıştır. İstanbul, en fazla işe yerleştirilen il olurken, açık iş başvurularının büyük bir kısmı özel sektörden gelmiştir. İmalat sektörü en fazla talep edilen sektör olmuştur. İŞKUR'a kayıtlı işsiz sayısı yüzde 24 azalarak 2022 Kasım ayında 3 milyon 132 bin 788'den bu yılın aynı ayında 2 milyon 465 bin 682'ye gerilemiştir. 
